خبرگزاری آریا -تحول خودرو از یک کالای مصرفی به کالای سرمایهای در ایران، نشانهای روشن از بحرانهای ساختاری در اقتصاد و صنعت کشور است. آنچه باید وسیلهای برای حملونقل و رفاه عمومی باشد، امروز به ابزاری برای حفظ ارزش پول ملی در شرایط تورمی بدل شده است. این تغییر ماهیت، نه حاصل انتخاب آزاد مردم، بلکه نتیجه مستقیم سیاستهای انحصاری، قیمتگذاری دستوری و ضعف پول ملی است.
نخستین مشکل، قیمتگذاری دستوری است. سالهاست که شورای رقابت و نهادهای مشابه تلاش میکنند با تعیین قیمت، بازار خودرو را کنترل کنند. اما تجربه نشان داده این سیاست نه تنها مانع افزایش قیمت نشده، بلکه به شکلگیری بازار سیاه، رانت و کاهش کیفیت تولید انجامیده است. خودروسازان داخلی در سایه این حمایتها، بدون دغدغه رقابت، محصولات گران و بیکیفیت عرضه کردهاند و مصرفکننده ناچار به پذیرش شرایط بوده است.
دومین عامل، انحصار خودروسازان داخلی است. محدودیت واردات و تعرفههای سنگین، عملاً رقابت را از بین برده و بازار را در اختیار چند تولیدکننده محدود قرار داده است. در چنین شرایطی، نه انگیزهای برای ارتقای کیفیت وجود دارد و نه فشار واقعی برای کاهش قیمت. نتیجه آن، بازاری غیررقابتی است که خودرو را به کالایی کمیاب و ارزشمند تبدیل کرده است.
سومین عامل، ضعف پول ملی است. کاهش ارزش ریال، مردم را به سمت خرید خودرو بهعنوان ابزار حفظ سرمایه سوق داده است. همانطور که در شرایط تورمی، طلا و ارز به داراییهای امن تبدیل میشوند، خودرو نیز به دلیل قابلیت نقدشوندگی و افزایش مداوم قیمت، به گزینهای برای سرمایهگذاری بدل شده است. این روند، تقاضای غیرمصرفی را بالا برده و فشار مضاعفی بر بازار وارد کرده است.
نگاهی به تجربه کشورهای مشابه نشان میدهد که راه برونرفت از این چرخه، روشن است. ترکیه با آزادسازی واردات و کاهش تدریجی تعرفهها توانست بازار خودرو را رقابتی کند و کیفیت تولید داخلی را ارتقا دهد. هند با جذب سرمایهگذاری خارجی، خودرو را از کالای لوکس به کالای مصرفی طبقه متوسط تبدیل کرد. برزیل سالها با حمایتگرایی شدید، خودرو را گران و بیکیفیت نگه داشت تا زمانی که بازار را به رقابت خارجی گشود. چین نیز با ترکیب حمایت هوشمندانه و سرمایهگذاری خارجی، هم تولید داخلی را تقویت کرد و هم خودرو را به کالای مصرفی عمومی بدل ساخت.
ایران اگر بخواهد خودرو را دوباره به کالای مصرفی تبدیل کند، باید چند گام اساسی بردارد:
- آزادسازی تدریجی واردات و کاهش تعرفهها برای ایجاد رقابت واقعی.
- حمایت مشروط از خودروسازان داخلی، بهگونهای که ارتقای کیفیت و کاهش قیمت شرط دریافت حمایت باشد.
- تثبیت پول ملی و کنترل تورم، تا انگیزه خرید خودرو بهعنوان دارایی سرمایهای کاهش یابد.
- شفافیت در سیاستگذاری و پاسخگویی به افکار عمومی، برای بازسازی اعتماد از دسترفته.
در نهایت، خودرو در ایران امروز نماد بحران اقتصادی است؛ کالایی که باید وسیلهای برای زندگی روزمره باشد، اما به دلیل سیاستهای ناکارآمد، به ابزار حفظ سرمایه بدل شده است. تنها با اصلاحات جدی و شجاعانه میتوان این چرخه معیوب را شکست و خودرو را به جایگاه واقعی خود، یعنی کالای مصرفی در خدمت مردم، بازگرداند.
تحلیل آریا (سرویس اقتصادی)