خبرگزاری آریا -عربستان سعودی در حال بازنگری گسترده در «نیوم» — پروژهٔ نمادین تحول اقتصادی ولیعهد محمد بن سلمان — است و قصد دارد آن را به نسخهای کوچکتر، عملیتر و کمهزینهتر تبدیل کند. بر اساس گزارش فایننشال تایمز، این تصمیم نشانهای از پذیرش ضمنی این واقعیت است که چشمانداز اولیهٔ نیوم بیشازحد بلندپروازانه، پرهزینه و غیرقابل اجرا در زمانبندی تعیینشده بود.
از چشمانداز بلند به واقعیت فشرده
نیوم که در سال 2017 با شعار «پروژهای یکنسلی» رونمایی شد، قرار بود در طول ساحل دریای سرخ، در مساحتی بهاندازهٔ بلژیک، نمادی از اقتصاد پس از نفت عربستان باشد — اقتصادی مبتنی بر فناوری، گردشگری و انرژی پاک.
در قلب این چشمانداز، «خط» (The Line) قرار داشت: شهری خطی به طول 170 کیلومتر که از میان کویر و کوهها میگذشت. اما این ایدهٔ آیندهنگرانه بهتدریج کوچکتر شده است. منابع آگاه از پرونده میگویند که «خط» احتمالاً به شکلی بسیار متواضعانهتر بازطراحی خواهد شد و بهجای گسترش گسترده، از زیرساختهای از پیش ساختهشده استفاده خواهد کرد.
معماران در حال کار بر مفهومی کاملاً جدید هستند که ایدهٔ شهر خطی پیوسته را کنار گذاشته و به سمت الگوهای سنتیتر توسعه حرکت میکند.
فشارهای مالی، محرک بازنگری
این بازنگری در شرایطی صورت میگیرد که عربستان پس از یک دهه هزینههای سنگین، با شرایط مالی تنگتری روبهروست: قیمت نفت کاهش یافته، نقدینگی کمتر شده و دولت درگیر تعهدات گرانقیمتی از جمله اکسپو 2030 و جام جهانی فوتبال 2034 است.
نیوم که پیشتر «غیرقابل لمس» تلقی میشد، دیگر از این وضع مستثنی نیست. مقامات اکنون در حال ارزیابی هستند که چه بخشهایی را میتوان بدون فشار بیشتر بر بودجه عمومی به انجام رساند.
صندوق سرمایهگذاری عمومی (PIF) — حامی اصلی نیوم با داراییای نزدیک به یک تریلیون دلار — نیز تحت فشار است تا بازدهی مالی پروژههای خود را نشان دهد و هزینههای گستردهٔ خود را کنترل کند.
چرخش به سمت هوش مصنوعی و مراکز داده
بهجای کنار گذاشتن کامل نیوم، برنامهریزان عربستان در حال بازموقعیتیابی آن هستند. یکی از محورهای جدید، تبدیل بخشهایی از نیوم به هابی برای مراکز داده است — همسو با هدف پادشاهی برای تبدیل شدن به یکی از بازیگران کلیدی در حوزهٔ هوش مصنوعی.
موقعیت ساحلی نیوم امکان خنککاری با آب دریا را فراهم میکند و برنامههای انرژی تجدیدپذیر آن میتواند زیرساختهای پر مصرف محاسباتی را پشتیبانی کند.
علائم فرسایش از پیش مشهود بود
نشانههای تنش از مدتها پیش دیده میشد: پس از استعفای مدیرعامل بلندمدت نیوم در اواخر سال گذشته، مروری جامع از اولویتها آغاز شد.
پروژهٔ فرعی «تروجنا» — منطقهٔ اسکی نیوم — از قبل کوچکتر شده و عربستان اخیراً اعلام کرد که بازیهای زمستانی آسیا را در آنجا برگزار نخواهد کرد.
نیوم که روزگاری جذابترین پروژه برای مشاوران، معماران و پیمانکاران جهان بود، اکنون بیشتر به عنوان نمادی از خطرات بلندپروازی بیشازحد دیده میشود.
اصلاح مسیر، نه عقبنشینی
مقامات عربستان تأکید میکنند که این کاهش گستره، عقبنشینی از اصلاحات محسوب نمیشود، بلکه «اصلاح مسیر» است.
ولیعهد محمد بن سلمان قبلاً گفته که در صورت لزوم، آمادهٔ لغو یا تغییر رادیکال پروژههاست، اگر دیگر منافع عمومی را تأمین نکنند. بازطراحی نیوم، شاید واضحترین نمونهٔ اجرایی این فلسفه باشد.
در نهایت، نیوم آینده احتمالاً کمتر آیندهنگر، کمتر شگفتانگیز و بسیار کوچکتر از آنچه وعده داده شده بود خواهد بود — اما همین نسخهٔ تعدیلشده، شانس بیشتری برای تکمیل عملی دارد.
و در این تحول، نهتنها محدودیتهای پروژههای عظیم آشکار میشود، بلکه اولویتهای اقتصادی در حال تکامل عربستان نیز بازتاب پیدا میکند.
منبع: Financial Times