خبرگزاری آریا - در دنیای پرتلاطم تجارت جهانی، واردات کالا به عنوان یکی از
ارکان اصلی اقتصاد کشورها، نقش حیاتی در تأمین نیازهای داخلی، دسترسی به
فناوریهای نوین، مواد اولیه کمیاب و تنوعبخشی به بازار ایفا میکند. در
ایران، با توجه به شرایط اقتصادی، تحریمها و سیاستهای حمایتی از تولید
ملی، فرآیند واردات تحت مقررات دقیق و نظارتشدهای قرار دارد که هدف آن
تعادل بازار، مدیریت منابع ارزی و جلوگیری از ورود کالاهای غیرضروری یا مضر
است. این مقاله به بررسی جامع مفهوم واردات، مراحل اجرایی آن بر اساس
قوانین جاری و نکات کلیدی برای فعالان اقتصادی میپردازد تا راهنمایی عملی
برای ورود موفق به این حوزه فراهم کند.
واردات چیست؟
تعریف واردات
به این صورت است که واردات فرایند ورود کالا یا خدمات از یک کشور خارجی به
داخل کشور برای پاسخگویی به نیازهای مصرفی، تولیدی یا خدماتی است. این
اقدام با هدف تأمین کمبودهای داخلی، دسترسی به مواد اولیه، تجهیزات و
فناوریهای مورد نیاز انجام میشود و معمولاً شامل مراحل ثبت سفارش،
حملونقل بینالمللی، انجام تشریفات گمرکی و پرداخت حقوق و عوارض قانونی
است و نقش مهمی در تعادل بازار و رشد فعالیتهای اقتصادی دارد.
واردات کالا چه مراحلی دارد؟
واردات
و صادرات کالا به هر کشوری مشمول قوانین خاص خود است در جمهوری اسلامی
ایران نیز این فرآیندی قوانینی منظم و مشخص دارد که تحت نظارت وزارت صنعت،
معدن و تجارت، گمرک جمهوری اسلامی ایران و بانک مرکزی انجام میشود. این
فرآیند بر اساس قانون مقررات صادرات و واردات (مصوب 1372 با اصلاحات بعدی،
از جمله تغییرات اعمالشده تا سال 1404) و آییننامههای اجرایی مربوطه
تعریف شده است. در نظر داشته باشید که هدف از این مراحل در واقع، تنظیم
بازار داخلی، حمایت از تولید ملی، مدیریت منابع ارزی و جلوگیری از ورود
کالاهای غیرمجاز یا مشروط است. در ادامه به بررسی مراحل واردات میپردازیم.
1. اخذ کارت بازرگانی
کارت
بازرگانی مجوزی رسمی است که توسط اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی
صادر میشود و برای انجام فعالیتهای واردات تجاری الزامی است. اشخاص حقیقی
و حقوقی بدون این کارت نمیتوانند ثبت سفارش انجام دهند، مگر در موارد
استثنایی مانند واردات نمونه کالا یا واردات شخصی محدود. در سال 1404،
شرایط اخذ کارت شامل حداقل سن 24 سال برای اشخاص حقیقی، داشتن محل کسب
معتبر، سابقه فعالیت تجاری و ارائه مدارک مالیاتی و بانکی است. این کارت نه
تنها مجوز ورود به فرآیند واردات را فراهم میکند، بلکه مسئولیتهای
قانونی مانند پرداخت مالیات و رعایت مقررات ارزی را نیز به همراه دارد.
2. تحقیق بازار و انتخاب کالا و تأمینکننده
در
این مرحله لازم است که حتما نیاز بازار داخلی، ارزیابی سودآوری، تحلیل
رقابت و تطابق کالا با مقررات واردات کاملا مورد بررسی قرار گیرد.
واردکننده باید کالاهای مجاز، مشروط یا ممنوع را بر اساس کتاب مقررات
صادرات و واردات شناسایی کند. همچنین، انتخاب تأمینکننده معتبر خارجی،
مذاکره تجاری و دریافت پروفرما اینویس (پیشفاکتور) با جزئیات کامل مانند قیمت، تعداد، وزن و کد تعرفه گمرکی (HS Code) ضروری است. این مرحله پایهای برای جلوگیری از مشکلات بعدی مانند توقیف کالا یا جریمههای گمرکی است.
3. ثبت سفارش در سامانه جامع تجارت (NTSW)
ثبت
سفارش در واقع مجوزی است رسمی از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت برای
واردات که از طریق سامانه جامع تجارت به آدرس ntsw.ir انجام میشود. در
واقع واردکننده باید پروفرما، مدارک شناسایی و اطلاعات کالا را بارگذاری
کند و منبع ارزی را مشخص نماید. برای کالاهای مشروط، اخذ مجوزهای اضافی از
سازمانهایی مانند استاندارد، بهداشت یا قرنطینه الزامی است. این فرآیند
کاملاً الکترونیکی و یکپارچه با سامانههای ارزی و مجوزها است و عدم ثبت
سفارش منجر به شناسایی کالا به عنوان قاچاق میشود.
4. تخصیص و تأمین ارز
بعد
از اینکه ثبت سفارش مورد تایید قرار گرفت، واردکننده باید ارز مورد نیاز
را از بانک مرکزی یا منابع مجاز تأمین کند. توجه داشته باشید که روشهای
تأمین شامل سامانه نیما، اعتبار اسنادی، حواله، ارز حاصل از صادرات خود یا
دیگران و در موارد محدود، واردات بدون انتقال ارز (با رعایت محدودیتهای
سال 1404) است.
5. خرید کالا، بیمه و حملونقل
در این
مرحله، قرارداد خرید بر اساس اینکوترمز (مانند FOB یا CIF) منعقد میشود و
کالا خریداری میگردد. بیمه کالا برای پوشش ریسکهای حمل الزامی است و
انتخاب روش حمل (حمل دریایی،
هوایی، زمینی یا ریلی) با اولویت استفاده از ناوگان ایرانی انجام میشود.
مدارک حمل مانند بارنامه، گواهی مبدأ و لیست عدلبندی تهیه میشود. رعایت
دقیق این مرحله از خسارات مالی در صورت حوادث جلوگیری میکند.
6. اظهار کالا به گمرک و ترخیص
پس از ورود کالا به گمرک، اظهارنامه در سامانه EPL
(پنجره واحد تجارت فرامرزی) ثبت میشود. مدارک شامل بارنامه، فاکتور
تجاری، گواهی مبدأ، بیمهنامه و مجوزها ارائه میگردد. گمرک کالا را بر
اساس ریسک در مسیرهای سبز، زرد یا قرمز ارزیابی میکند و حقوق گمرکی،
مالیات بر ارزش افزوده (10 درصد در 1404) و عوارض پرداخت میشود. پس از
کارشناسی و بازرسی لازم، پروانه گمرکی صادر و کالا آزاد میشود. میانگین
زمان ترخیص کالا در سالهای اخیر حدود 7 روز بوده، اما تأخیرهای احتمالی به عوامل پیشین مربوط است.
7. حمل داخلی و توزیع
پس
از ترخیص، کالا از گمرک به مقصد نهایی منتقل شده و وارد زنجیره توزیع
میگردد. این مرحله شامل رعایت مقررات داخلی مانند ثبت در سامانههای
انبارداری و توزیع است. ورود کالا به بازار باید با قوانین رقابت و حمایت
از مصرفکننده هماهنگ باشد.