خبرگزاری آریا - آمارهای عملکردی وزارت نفت در دولت چهاردهم حاکی از رکوردشکنیهای پرشمار و تاریخی در زمینه تولید گاز است؛ دستاوردی شیرین که اگرچه سایه مصرف غیربهینه بر آن سنگینی میکند و از حلاوت آن کاسته است، اما تنها با پایمردی کارکنان صنعت نفت، مدیریت منسجم و برنامهریزی دقیق محقق شده و تصویری از اقتدار ایران عزیز را ترسیم کرده است.
به گزارش خبرنگار شانا، در ایام دهه فجر و در آستانه چهلوهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، بازخوانی دستاوردهای ملی در بخشهای راهبردی، تصویری روشن از اقتدار و خوداتکایی ایران عزیز ترسیم میکند. در این میان، صنعت نفت و گاز کشور بهعنوان موتور محرکه اقتصاد و ضامن امنیت انرژی، نقشی بیبدیل ایفا کرده است. بدون شک حضور ایران در جمع سه تولیدکننده برتر گاز جهان با وجود تحریمهای ظالمانه، تجلیبخش شعار «ما میتوانیم» است. با این حال بحران ناترازی و وابستگی بالای سبد انرژی کشور به گاز طبیعی سبب شده است این دستاورد کمتر در کانون توجه قرار گیرد.
از همان روزهای آغازین دولت چهاردهم، چالش ناترازی انرژی به شکل جدی خودنمایی کرد؛ چالشی که حل پایدار آن مستلزم تجدیدنظر در الگوی مصرف، ارتقای بازدهی نیروگاهها و شتاببخشی به توسعه انرژیهای تجدیدپذیر است. با این حال وزارت نفت به موازات تأکید بر مدیریت مصرف، مأموریت افزایش تولید را در دستورکار فوری قرار داد. این وزارتخانه برنامهریزیهای لازم برای عبور از وضع موجود و تحقق ظرفیتهای کامل میدانهای گازی را با جدیت دنبال کرده است. بر همین اساس پروژههای کلان توسعه میدانها، نگهداشت و پایداری تولید با سرعتی بیسابقه در دست اجرا قرار گرفت تا پاسخی عملی به نیاز رو به رشد داخلی و تعهدات صادراتی باشد.
زمستان 1403 و تنها چند ماه پس از آغاز به کار دولت چهاردهم، رقم بیسابقه تولید گاز خام به ثبت رسید: یک میلیارد و 97 میلیون و 600 هزار مترمکعب در روز. این روند صعودی تداوم یافت تا آنجا که در دی امسال نیز رکورد جدید یک میلیارد و 98 میلیون مترمکعب در روز شکسته شد. دستیابی به این ارقام، مرهون اجرای برنامههای توسعهای، همچنین برنامهریزی منسجم شرکت ملی نفت ایران برای زمانبندی و اجرای تعمیرات اساسی در مناطق عملیاتی در فصل گرم سال بود. این برنامهریزی دقیق در کنار مجاهدت بیوقفه کارکنان صنعت نفت و گاز، نهتنها امکان اجرای دستورکارهای فنی سنگینتر را فراهم کرد، بلکه مدت زمان تعمیرات را نیز کاهش داد. در این میان، صحنههای حماسهآفرینی نیز ثبت شد؛ تیمهای عملیاتی در بسیاری از میدانها در میانه جنگ 12 روزه و تحت سختترین شرایط، مأموریتهای پیچیده تعمیراتی را با موفقیت به پایان رساندند.
این گزارش مروری بر عملکرد دولت چهاردهم در عرصه تولید گاز خام است که جلوه دیگری از پایمردی صنعت نفت ایران در مسیر تحقق پیشرفت و توسعه کشور را به نمایش میگذارد. در این گزارش تلاش داریم با نگاهی جزئیتر، به عملکرد شرکتهای تأمینکننده گاز کشور بپردازیم.
حماسه پارس جنوبی، رکورد پشت رکورد
نقش میدان مشترک پارس جنوبی در تأمین گاز مورد نیاز کشور همچنان کلیدی و تعیینکننده است؛ اعداد و ارقام حاکی از آن است که حدود 70 درصد از گاز مورد نیاز از طریق پارس جنوبی تأمین میشود. با توجه به موقعیت راهبردی این میدان و رقابت در برداشت حداکثری، نگهداشت و افزایش برداشت از پارس جنوبی یک ضرورت محسوب میشود. در همین زمینه با اجرای مجموعهای از اقدامها در دولت چهاردهم، مقدار برداشت گاز از این میدان مشترک به حدود 727 میلیون مترمکعب در روز رسیده که در مقایسه با سالهای گذشته بینظیر است.
بر همین اساس با تلاش خستگیناپذیر کارکنان شرکت نفت و گاز پارس در طول 15 ماه گذشته، 13 حلقه چاه جدید در میدان پارس جنوبی حفاری شده که حدود 25 میلیون مترمکعب در روز به برداشت گاز خام کشور افزوده است. این در حالی است که مطابق آمارهای موجود، در سه سال منتهی به دولت چهاردهم، تنها 11 میلیون مترمکعب به تولید این میدان افزوده شده بود.
همچنین به گفته محسن پاکنژاد، وزیر نفت بر اساس برنامهریزیهای انجامشده، پیشبینی میشود تا پایان امسال حدود چهار حلقه چاه جدید دیگر در قالب طرح حفاری درونمیدانی به بهرهبرداری برسد که با احتساب این چاهها، مقدار افزایش برداشت از پارس جنوبی در مجموع به حدود 30 میلیون مترمکعب در روز میرسد.
فشارافزایی در دستورکار
با وجود رکوردشکنیهای متعدد در افزایش برداشت از پارس جنوبی، از آنجا که این میدان به نیمه دوم عمر خود رسیده است، نگرانیها نسبت به کاهش تدریجی برداشت از آن در سالهای پیش رو افزایش یافته است. در این رابطه نیز دولت چهاردهم طرح فشارافزایی میدان گازی پارس جنوبی را دستورکار قرار داده و هماکنون مطالعات پایه و پیشرفته هابهای فشارافزایی صورت گرفته است.
همچنین قرارداد هاب نخست فشارافزایی با شرکت پتروپارس در قالب قرارداد فاز 11 به صورت IPC و قراردادهای هابهای دوم تا هفتم نیز با شرکتهای ایرانی بهصورت EPCI منعقد شدهاند. با این حال تأمین سرمایه لازم برای آغاز عملیات اجرایی این پروژه حیاتی، ضرورتی انکارناپذیر است.
افزون بر این موارد، «ساخت، بارگیری و نصب جکت میدان مشترک گازی بلال و آغاز حفاری چاههای توسعهای در این میدان»، «ظرفیتسازی روزانه 20 میلیون مترمکعب گاز در میدان گازی کیش با تکمیل چاه دهم»، «انتخاب پیمانکار، تجهیز کارگاه ساخت پایه سکو و حمل بخشی از اقلام اصلی پایه سکو به سمت ایران برای توسعه میدان گازی فرزاد» و «تأمین اعتبار و اخذ مجوز انعقاد قرارداد ساخت و نصب سکو و حفاری فاز نخست برای توسعه میدان گازی پارس شمالی» از دیگر اقدامهای شاخص در زمینه افزایش ظرفیت تولید گاز در حوزه فعالیت شرکت نفت و گاز پارس از زمان آغاز فعالیت دولت چهاردهم بوده است.
نفت مرکزی و افزایش تولید گاز
از سوی دیگر شرکت نفت مناطق مرکزی نیز با بهکارگیری حداکثر ظرفیت و اجرای برنامههای تولیدی بخشی از نیاز گازی کشور را در این شرایط پوشش میدهد. بر همین اساس مقدار تولید گاز این شرکت به 240 میلیون مترمکعب رسیده است. ازجمله شاخصترین اقدامهای انجامشده در شرکت مناطق مرکزی، راهاندازی چند حلقه چاه گازی است که بیش از 10 میلیون مترمکعب به تولید گاز خام کشور افزوده است.
«تولیدی شدن یک حلقه چاه جدید میدان دالان با تولید یک میلیون و 400 هزار مترمکعب در روز»، «بهرهبرداری از میدان گازی دی با سه حلقه چاه و دستیابی به تولید 3 میلیون مترمکعب در روز»، «تولیدی شدن یک حلقه چاه جدید میدان مزدوران و افزایش تولید یک میلیون و 600 هزار مترمکعب» و «راهاندازی چاه شماره 14 و اتمام تعمیرات اساسی تجهیزات فرآیندی میدان تنگبیجار و تحقق تولید 7 میلیون مترمکعب» ازجمله این اقدامهاست.
افزون بر این «راهاندازی ایستگاه تقویت فشار دهلران» و «پیشراهاندازی کارخانه گاز و گاز مایع 3100» از دیگر فعالیتهای شاخص در حوزه فعالیت شرکت نفت مناطق مرکزی در زمینه افزایش و نگهداشت تولید گاز از زمان آغاز فعالیت دولت چهاردهم بوده است.
افزایش جمعآوری گازهای مشعل
شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب نیز بهعنوان بزرگترین شرکت تابع شرکت ملی نفت ایران، افزون بر تولید حدود 75 درصد نفت خام ایران، حدود 10 درصد نیاز گازی کشور را نیز تأمین میکند. بخش قابل توجهی از این گاز تولیدی، از محل جمعآوری گازهای مشعل و یا گاز همراه نفت حاصل میشود که افزون بر مزایای اقتصادی، چالشهای محیطزیستی را هم کاهش میدهد. به گفته محمد منصوری، مدیر تولید این شرکت، مجموع گاز تولیدی از میدانهای مستقل و همراه از 99 میلیون مترمکعب در روز در سال 1403 به 107 میلیون مترمکعب در روز رسیده است.
بر همین اساس متوسط گازسوزی در سال 1403 در میدانهای تحت پوشش شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب، حدود 27 میلیون مترمکعب در روز بوده که هماکنون به 22 میلیون و 200 هزار مترمکعب رسیده است. این مقدار قرار است تا پایان سال 1405 به حدود 8 میلیون و 600 هزار مترمکعب و تا پایان سال 1406 به حدود 4 میلیون و 500 هزار مترمکعب در روز برسد. هرچند دستیابی به مشعلسوزی به صفر مطلق از نظر عملیاتی و مهندسی امکانپذیر نیست، اما با تکمیل پروژههای بزرگ در دست اجرا انتظار میرود این رقم از هدفگذاری انجامشده نیز کمتر شود.
«تولیدی کردن دو حلقه چاه تزریقی کارخانه گاز و گاز مایع 1000» و «اجرای پروژههای کوتاهمدت در حوزه جمعآوری گازهای مشعل با بهرهگیری از ظرفیت بخش خصوصی در برخی میدانها» ازجمله شاخصترین اقدامها در زمینه افزایش ظرفیت تولید گاز در حوزه فعالیت شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب بوده است، البته افزون بر اجرای طرحهای بزرگ ملی جمعآوری گازهای مشعل از سوی «پالایشگاه گاز بیدبلند خلیج فارس»، «پتروشیمی مارون» و تکمیل آنها طی سالهای آتی، طرحهایی در زمینه پروژه بهسوزی مشعلها، همچنین اجرای طرحهای مزایدهای برای جمعآوری گازهای مشعل در مناطق دورافتاده با سرمایهگذاری شرکتهای دانشبنیان و بخش خصوصی در جریان است که توان شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب برای تولید گاز و جمعآوری گازهای مشعل در آینده نزدیک را ارتقا میبخشد.
افزایش 20 درصدی ذخیرهسازی گاز
امسال در بخش ذخیرهسازی گاز نیز رکورد جدیدی به ثبت رسیده و حجم انباشته گاز در مخازن سراجه و شوریجه نسبت به سال گذشته حدود 20 درصد افزایش یافته است. این موضوع سبب شد امسال مقدار بازتولید گاز از این مخازن بهویژه در مخزن شوریجه، افزایش قابلملاحظهای داشته باشد.
محسن پاکنژاد در میانه پاییز امسال (دوشنبه، 19 آبان) در نشست بررسی اجرای قانون برنامه پنجساله هفتم توسعه در صحن علنی مجلس شورای اسلامی با اشاره به تکلیف وزارت نفت در زمینه افزایش ظرفیت ذخیرهسازی گاز طبیعی طبق ماده 44 قانون برنامه هفتم توسعه گفت: ظرفیت کنونی برداشت گاز از مخازن سراجه و شوریجه در فصل سرد سال، معادل 30 میلیون مترمکعب در روز است که انشاءالله با وارد مدار شدن فاز دوم سراجه و شوریجه، این ظرفیت تا پایان سال سوم برنامه به 55 میلیون مترمکعب در روز میرسد.
نگاهی به عملکرد وزارت نفت در عرصه تولید گاز خام از ابتدای دولت چهاردهم، حکایت از حرکتی منسجم، جهادی و مبتنی بر برنامه دارد. این روایت، فراتر از ثبت رکوردهای عددی بیسابقه، تجلی اراده ملی برای برداشت حداکثری از ظرفیتهای موجود و ترسیم چشماندازی مطمئن برای تأمین پایدار انرژی است، البته این رویکرد زمانی نتیجهبخش است که همزمان با آن، بهینهسازی مصرف در حوزههای مختلف بهطور جدی در دستورکار قرار گیرد تا از این نعمت خدادادی به بهترین شکل ممکن و در جهت توسعه ایران عزیز استفاده شود.